Хамир полвон ( воқеий ҳажвий ҳикоя )

Кеча кўчада бир танишимни бошқа бир киши билан суҳбатлашиб турганда учратиб қолдим.Кўриб-кўрмаганга олиб ўтиб кетмоқчийдим иложи бўлмади.

-Ассалому алайкум ака, ҳа, бизлар билан ҳам сўрашиб қўяверинг.

Хамир полвон лақаби билан анча машҳур бу таниш чет мамлакатнинг совуқ ўлкаларидан бирида сиёсий бошпана топиб ошхона очган ва шу номга сазовор бўлганлардан.Аммо тез-тез Ўзбекистонга хуфёна келиб-кетиб туради.Буни ҳамма билади.Чунки уни "қуда томон" билан дон олишиши сир бўлмай қолган.

Шу таниш денг, хамир овқатни кўп еганиданми бўғирсоққа ўхшаб юм-юмалоқ бўлиб кетган.Лекин бекорчи суҳбатдошни топиб олса қулоғига лағмон илишга уста.Шунинг учун ҳам мен уни кўрмаганга олиб ўтиб кетмоқчи эдим.Салом бергач иложсиз "ие, ҳа полвон" деб қўйдим.У илжайиб ёнидаги суҳбатдошига қарадида.

-Ана, кўрдингизми бу акам ҳам менинг кимлигимни биладилар.Мен полвонман.Кунпу, чинфи, шушу сингари спорт турлари билан шуғулланиб қизил, ола-була белбоғларим ҳам бор - деб қўйди.

Лекин мен бу хамир полвоннинг нафаси қайтадиган бўғма яъни астма деган дарди бедавога мубтало бўлгани, дори-дармонсиз нафас ололмаслигини, аслида кўз-кўз қилаётгани шундоқ касаллигидан ортган шишинқираш холослигини билсамда индамадим.

Яна, уни бир силтовда дамини чиқариб қўйган спортдан узоқ жайдари мендай қишлоқини хамир полвонга ўхшаб мақтанчоқ экан дейишмасин дедимда.

Хамир полвон ҳақида айтаман дейилса ҳангомалар жуда кўп.У лағмондай чўзилиб, хамирдай эшилиб уни-буни қўйнига кириб кетишга уста.Ҳамманинг номига бирваракайига экспромт шаклда шиғир ҳам ёзиб юбораверади.Менга ҳам "сиз менинг дадажоним" деган шиғир ёзганди бир вақт.

У хамир еб ўтириб, янги мижоз билан икки оғиз гаплашиб қолса бўлди, яна ўша мижоз тез-тез ташриф буюриб турсин ошхонамга деб уларнинг ҳар бири билан алоҳида-алоҳида турли уюшма-ю ташкилотчалар ҳам тузиб олаверади.

Шуларни хаёлимдан ўтказиб унинг кўпик сачратаётганига эътиборсиз тургандим, бирдан нафаси қайтиб дарди қўзиб қолдику денг.Анови янги таниши уни яхши билмагани учун "ҳозир жон бериб юборса нима бўлади" дегандай кўзларининг ола-куласи чиқиб кетди.

Хамир полвон эса чўнтагидан шундай кезда "пиш-пиш" этиб оғзига пуркайдиган дорисини пишиллатиб олди-да яна гапида давом этди.

-Шу десангиз мен успортти су-су тури билан ҳам ....

У гапини давом эттирмасдан бўлиб қўйишимга тўғри келди.Шундай қилмасам у лағмондай чўзилаверади-да:

-Хамир полвон - ёнидаги қулоғига лағмон илинаётган киши олдида ҳижолат бўлмасин дея гапимни ўнглашга ҳаракат қилдим -
ие узр, ҳаҳ нимайди-я отинг...Ҳа майли, менинг ишларим зарур.Яна кўришармиз хамир полвон...Оббо...

Хуллас шундай дея хайр ҳам демасдан қўл силтаганча хамир полвондан узоқлашдим.

Ризо Обид

Ризо Обид: Муҳаббат

Муҳаббатнинг кўзи йўқ у чирой танламайди,
Унинг айтар сўзи йўқ шундан сўз танламайди.
Муҳаббатнинг лабини гоҳо асал дейдилар,
Аммо унда лаб йўқдир у севса сўрамайди.

Шоирлар ҳам ғалати муҳаббат деб куяди,
Аммо бевафолигин билмай айтиб қўяди.
Муҳаббат аразлайди гоҳо бундай шеърлардан,
Дейди сатқа сар кетсин шундай шоир шерлардан.

Яхшиям шоирмасман анавиндай бетайин,
Бўлмаса қофиядош сўз излардим атайин.
Фақат менда бир савол ҳеч жавоб тополмайман,
Нега битта қолипда сўзларни айтолмайман?

Муҳаббат дедим асли қандайдир унинг насли,
Жинси унинг ким айтар қандайдир унинг асли?
Бир қўшиқ эшитгандим бола эдим у дамда,
“Биринчи муҳаббатим” дейилганди ўшанда.

Ҳануз ўша қўшиқни ҳамма севиб тинглайди,
Аммо муҳаббат нечта афсус ҳеч ким билмайди.
Муҳаббатни санаган ўша шоир ё ҳофиз,
Иккинчими учинчи севгилисин айтмайди.

АДАБИЁТ

Жаҳонгир Муҳаммад

ЎЗБЕКИСТОН
Ислом Каримовнинг фармони ила “Ўзбекистон қаҳрамони” бўлган шоир Абдулла Ориповга “бағишлов”

Юртим сенга юзландим бугун,
Лек юзингни кўрмадим, асло.
Дардинг дарё шоирлар нечун,
Маддоҳликдан бўлмишлар расво.
Улар шеърдан, миллатдан йироқ,
Вужуд хароб, қолмаган ори,
Кўкрагида олтиндир бироқ,
Битилмаган тарихдир бори,
Фақат ожиз қаламим маним,
Ўзбекистон, Ватаним маним.

Юравердинг адолат излаб,
Тополмадинг барибир ҳақни,
Бугун ёлғон, ўтмишни ўзлаб,
Гўр Амирда енгарсан вақтни.
Россия, деб Ватаним маним,
Олимжонлар югуриб елди,
Ғафур Ғулом русни оғайним,
Московни-чи, Макка деб билди.
Яқин тарих қадамим маним,
Ўзбекистон, Ватаним маним.

Тарихинг бор, тарихинг йўқдай,
Шоҳга қараб ёзилган китоб.
Ўз ўзинга отилган ўқдай,
Оқ саройда сукунат - хитоб.
Кўз боғлагич жодугар-мубҳам,
Бир зот босмиш тахтни ўликдай.
Не, не сувлар оқди ҳали ҳам,
Элнинг қонин эмар зулукдай,
Ўшал баттол душманим маним,
Ўзбекистон, Ватаним маним.

Эрк илмидан агар сўз кетса ,
Аҳли сарой тошга айланар,
Эврил Турон, Шовруқ Бек десам,
Дилдаги қон ёшга айланар.
Бошим қўйсам саждага нохос
Кўзим очдим Жаслиқ –зиндонда.
Отам тори узилган бир сўз,
Онам сочи қолмиш кулдонда,
Ерда қолган, о, таним маним,
Ўзбекистон, Ватаним маним.

Кўз олдимдан ўтар миршаблар,
Кўз-кўз этиб муштин, қуролин.
Зулмат бугун кундуз ҳам шаблар,
Тополмасман нурнинг чиройин.
Америка - сеҳрли диёр,
Қучоқ очиб дейди: “Келгин, кел!”.
Ўз юртини тарк этиб илк бор,
Гуррос гуррос оқиб кетар эл,
Колумбда бор аламим маним,
Ўзбекистон, Ватаним маним.

Кўп дамонгир кўрган бу дунё,
Ҳаммасига гувоҳ гўр тоши.
Лекин, маккор зулм аҳли аро
Жуда ноёб бундай юртбоши.
Неча йилким тахту арконни,
Босиб ётар юҳо тизлари,
Ота қўли етмаган донни,
Чошлаб олди унинг қизлари.
Қолган-қутган сомоним маним,
Ўзбекистон, Ватаним маним.

Юҳоларга очганман саваш,
Лекин бир бор сўрашим қарздир,
Мансабдорга бош эгиб яшаш,
Халқим сенга не сабаб фарздир?
Ахир сенсан бир бурда нонин,
Ўзи емай ҳокимга тутган.
Ахир сенсан, анинг ёлғонин,
Асалдайин қийналмай ютган,
Она халқим, жим-таним маним,
Ўзбекистон, Ватаним маним.

Бош устингда қиличин тутган,
Бегонамас, ўз ранги-оланг.
Сарҳад бўйлаб душмандай кутган,
Ёғий боланг, лаънати боланг.
Чегара не ҳатто уйингда,
Ушлаб бердинг туққан инингни,
Таҳлика деб билган кунингда,
Хаспўшладинг асл динингни,
Дўзах бўлган гулшаним маним,
Ўзбекистон, Ватаним маним.

Сенга бойлик битмишдир-сукут,
Қон ютсанг ҳам, ичсанг ҳам шароб.
Улуғ Тангри унутдир унут,
Топинганинг Ислом ё Шароф.
Чора истаб Олий мажлисдан
Ҳаволарга учди унларинг,
Фармон олиб шайтон- иблисдан,
Овоз берар вакил-қулларинг,
Куйиб битган ул шаъним маним,
Ўзбекистон, Ватаним маним.

Моҳтоб қизлар ярим яланғоч,
Болдирларда титрар ой нури.
Иффатлига очмаслар қучоқ,
Садоқатнинг йўқдир ғамхўри.
Ёлғон авлод ёлғон онгида,
Ўзлигингни кашф айладинг сен.
Мустақиллик туғар тонгида,
Аро йўлни боз сайладинг сен,
Мункиб қолди саманим маним,
Ўзбекистон, Ватаним маним.

Нотинч асли бу кўҳна олам,
Қайда уруш, қайда ал омон.
Аммо сенинг кулбангда мотам,
Ўз туққанинг ваҳший оломон.
Қоним оқди Паркентда маним,
Кумушконда ўқ отилган чоғ
“Фарғонани босди,- деб,- ғаним”,
Ўз бўғзингга тортганда пичоқ,
Дала-тошлар кафаним маним,
Ўзбекистон, Ватаним маним.

Қорли кузда, мен сени кўрдим,
Пахтазорда жон берган болам.
Фарёд билан фарёдни ўрдим,
Бош устингда йиғлаган у дам.
Кеча кундуз тер тўккан деҳқон,
Бир мири ҳам йўқ киссасида.
Мардикорлик , дарбадарлик шон,
Фоҳишалик йўл қиссасида,
Кечди, умри маҳзаним маним,
Ўзбекистон, Ватаним маним.

Ташлаб кетди, “Ман-Ман!” дерларинг,
Қуёш отли нуринг балқмади,
Тобутларда қайтди эрларинг,
Энди “Бирлик”, “Эрк” ҳам қалқмади.
Балки Юсуф Жумадек ёниб,
Юз ўгириб кетарман мен ҳам.
Балки Озод, Эркиндек тониб,
Бир юлдузга етарман мен ҳам,
Фармони зар, маъданим маним,
Ўзбекистон, Ватаним маним.

Зиёлилар талон тарождир,
Зиёсидан айро тушган халқ.
Ё савдогар, ёки фаррошдир,
Бу не кўргу, бу қандайин ҳақ.
Бир болангман одатни буздим,
Тикка қараб қўйдим кўзингга.
Кишанларнинг ҳалқасин уздим,
Кимга айтай айтгум ўзингга,
Ухлаб ётган сан таним маним,
Ўзбекистон ватаним маним.

Сен мудрасанг завол қўйнида,
Дерлар: “Шоҳи халқига мосдир”.
Дор ўзидан арқон бўйнида,
Осий эрни осмоқлик хосдир.
Йўқ, йўқ, воз кеч, ғолиб бўл, ўктам,
Ўзлигини таниган - халқдур.
Оёққа қалқ, озод бўл ўлкам,
Агар сенда бор бўлса ғурур,
Шунда дерман, масканим маним,
Ўзбекистом ватаним маним.

Вашингтон-2004

Манба: ЖАҲОННОМА

Ризо Обид: Сезгирлик керак эмасми?

Ҳамма соҳада ҳам сезгирлик муҳим назаримда.Чунки кўричак бўлган беморнинг “қорним оғрияпти” деганидан келиб чиқиб ошқозонини амалиёт қилган жарроҳнинг хатосини ўнглаб бўлмаган каби сиёсатда ҳам вазиятни тўғри англолмаслик ҳам ўша хато амалиётдан кўпроқ зиён-заҳмат етказмасмикан?

Бунга неча бор гувоҳ бўлдик ва бўляпмизку, шундай эмасми?

Қуйида айтмоқчиларим шунчаки мулоҳаза холос ва улар балки унчалик тўғримасдир.Лекин шундай бўлсада уларни ўртага ташламоқчиман.

Хабарларда АҚШ Президенти Жорж Буш қатор матбуот вакиллари билан ўтказган анжуманида апрел ойининг бошларида Ўрисия Президенти Путин таклифи билан Сочида учрашишини маълум қилди. Унинг нутқи мазмунига кўра Путин билан ҳар томонлама муносабатларини ижобий томонга буришни ва яна шахсий муносабатларини ҳам илиқлаштиришга ҳаракат қилишини айтади.

Очиғини айтиш керак, АҚШ ва Ўрисия бугун дунёда сиёсий таъсири кучли бўлган икки қудратли давлатлардир.Нега Путиннинг президентлик муддати деярли поёнига етган, Бушнинг ҳам деярли президентлик муҳлати ниҳоялаш арафасида бу каби учрашув зарур бўлиб қолдийкан?

Кучлилар доим кучлилар билан куч ишлатишдан кўра ўзаро битимга келишишни афзал билишади.Агар икки кучли “гиламга чиқиб” қолса ҳар иккиси тузалмас жароҳатлар олиши мумкин.Шу нуқтаи назардан қаралса Путиннинг вориси Медведев билан шахсан танишиб, унинг келгуси режалари билан ҳам танишишни мақсад қилган Буш балки таъбир жоиз бўлса ўрнига Оқ уйга келадиган “ворисига” тегишли кўрсатма бўлмаганда ҳам маслаҳатларини берар.

Улар оарсида қандай музокаралар боради албатта олдиндан башорат қилиш анча қийиндай туюлади.Аслидачи?Аслида икки “буюк” мамлакат дунёни қай тариқа ўзаро бўлиб олиш хусусида нозик сиёсий пардаларда келишиб олишлари аниқ.Ҳар иккиси учрашувигача Ўрисияга ва МДҲ минтақаларига қанчалик серқатнов борди-келдилару тадбирлар бўлиб ўтди ва ўтишда давом этмоқда?

Бу энди “буюк”ларнинг сиёсатдаги ғоят катта “ўйинлари” бўлади.Биз эса улар қай йўл билан эсада қандайдир мақсадли келишувларга эришувларини мулоҳаза қилиб кўриб ўзимизнинг Ўзбекистон сиёсати-ю иқтисоди , умуман унинг шундоқ ҳам хароб ҳолати нима бўлади, дея мушоҳада қиламизда.

Жуда катта сиёсатчилару ва шарҳловчилар ҳам негадир: “нима учун Ўзбекистон Ўрисиядан бироз чекиниб Оврўпага, АҚШга гўёки қайта юз тутмоқда”лиги хусусида сўз айтишмаётибди. Айтишаётганлари бор, лекин улар мавзу атрофида гап олиб қочишдан нарига ўтишмаяпти.Чунки Каримов ҳам салкам йигирма йилдан буён ҳар соҳада пихини кериб бўлгани учун ҳам унинг режаларини билиш мушкуллигиданми?

Ўзбекистоннинг ғарбга яқинлашувидан бошланишида “жириллашга” тушган айрим сиёсатчилар ҳам, юқоридан : “бас қилларинг ўзимиз шунга келишганмиз” деган команда олишди шекилли, тилларини “тишлаб ” қўя қолишди гўё.

Навбати билан Ўзбекистонни ғажиб ўрганган “буюк”лар ўртасида хомталаш бўлаётган Ўзбекистон энди яна қайта ғарбга ўлжа бўладими ёки?…

Ҳозир айрим гўё боши катталар баъзи ҳаракатлари билан Каримов ҳукуматига ёрдам бераётгандай таасурот уйғотишаётганга ўхшаяпти.Албатта бу ҳаракатларини кўр-кўрона шундай дейиш ҳам қийин.Чунки уларнинг ўзлари балки кўз илғамас кучлар таъсирида эканликларини англашмаётгандирлар?!

Андижон қирғинидан сўнг тўлалигинча Ўрисия таъсирига тушиб қолган Ўзбекистон Президенти ўзи очиқчасига “оғасига” қарши чиқса муаммонинг янада каттароғига дуч келиши мумкин.Шу боис ҳам Ўрисия сиёсатини “қоралаш” учун гўё ўзига “мухолиф” ҳисобланганлардан устамонлик билан фойдаланмаяптими?

Яъни Ўрисияга бошқалар қарши чиқар эканлар Каримов: “мен эмас одамлар Ўрисияга яқинлашувимиздан норозиликлари кучайиб кетяпти.Шу боис сиз сал нари туринг мен Ғарб билан ҳа-ҳу қилиб турай” дейиши мумкин-ку.Шундай бўляпти ҳам.

Бунга кичиккина мисол:Республика Бош Прокуратураси рўпарасида норозилик намойиши ўтказганлар турли йўллар билан бартараф этилди.Чунки мамлакат ичидаги ҳолатга норозилик ҳукуматни қониқтирмайди.Соддароқ қилиб айтганда ҳукматнинг “бошоғриғи” етарли яна қўшимча керак эмас.Яқинлашиб бўлган ғарб , “яна нима гап” дейиши мумкин.Бу ҳақда хабарлар бериб борилди.Янги хабарларда эса Ўрисиянинг Ўзбекистондаги элчихонаси олдида ўтказиладиган норозилик акциясига маҳаллий ҳокимият рухсат берган, милиция ходимлари эса бу акцияга хайриҳоҳдай тинчгина қараб турган.Бундан акция ҳақида хабаркаш ҳайрон бўлиб, ўзига-ўзи савол ҳам бериб қўяди.Нега Прокуратура олдидаги пикет ўтказилмаслиги учун қаршилик бўлди-ю, элчихона олдида эса йўқ?

Ҳа, бу каби Ўрисияга қарши норозилик акциялари унда-бунда ўтказилиши Каримов учун ғоят муҳим.Шу баҳона у бошқаларнинг саъйи ҳаракати билан “оға”сининг қучоғидан силиққина сирғаниб чиқиб, ғарб “қўйнига кириб кетаверади.Яна кимга қийин?Шўрпешона ўзбек халқига.Энди ўрис оғага бўлмаса “сэм амаки”га хизмат қилаверади.Каримов эса яна ўша-ўша сиёсатини билмадим қанча, аммо узоқ муддат давом эттираверади.Шунинг учун ҳам катта бош керак, аммо унда озгина сезгирлик бўлса янада яхшироқ бўлармиди?Яна ким билади?..

АДАБИЁТ

Жаҳонгир Маматов: Ўзгармаган дунё

ОЙДИНЛАР…

Ўқиган ва ўқиганни уққан, фозилу фузало, ақли дониш, илму урфон, маърифатли ва маданиятли инсонларни турк дунёсида ойдинлар дейишади. Қоронғулик ва зулмат бағрини тилган нурдир ойдинлар. Миллатнинг кўз ва кучи, Ватаннинг истиқбол ва ифтихоридир ойдинлар. Бошқа бир ифода ила ойдин калимаси ойдан маъносини ҳам беради. Ер юзини зулмат қоплаганда ой чиқади. У юлдузларни, умидларни бошлаб келади.

Биз зиёли, деймиз ойдинларни. Зиё сочувчи, нур сочувчи демак. Илк турк ҳоқонлиги бўлмиш Осиё хунлар давлати бошида ўтирган Теоман: «Зиёлиси бўлмаган ўлканинг кундузи ҳам қоронғудир», деган. Бу милоддан аввал юзинчи йилларда айтилган гап. Милодга қараб бироз одим отсак, биз Ўғизхон деганимиз Метехон ва шимолий Хун ҳоқони Атилладан тортиб, Мирзо Бобурга қадар, Бойсунқур Мирзодан тортиб Анвар пошшогача барча буюкларимиз ойдин инсонларни, зиёлиларни алоҳида қадрладилар, уларга умид боғладилар.

Ривоят қилишларича, Амир Темур ҳазратлари узоқ йиллик сафардан қайтганларида мамлакатда аҳвол оғирлашиб, халқ солиқлар остида қолган экан. Саройда музаффарлик шарафига уюштириладиган зиёфатдан аввал Амир Темур зиёлилар машъаласини кўтарган Мирсаид Барака билан учрашиб, ҳақиқий аҳволни ундан ўрганибдилар. Зиёфатда эса насру назм қаламкашлари, муаррихлар Соҳибқиронни кўкларга кўтариб, мақтаб унга ҳамду сано айтишибди. Шунда Соҳибқирон улардан бирига «Мен йўғимда битилган девонларингни келтир» дедилар.

Шоирнинг шеърлари фиғон, шикоят, дард ва алам сатрларидан қурилган экан. Шунда Амир Темур шоирга «Сен нима учун иккиюзламачилик қилаяпсан? Нега шеъринг бошқа, ўзинг бошқа», дедилар. Шоир бош эгиб, индамай тураверибди. Шундан кейин, Амир Темур «Бу миллатнинг бошига яхшилик келса ҳам, ёмонлик келса ҳам ойдинлардан келади», деган эканлар.

Яқинда бир дўстимиз Ўзбекистондаги оғир аҳволдан куюниб гапирар экан, ўз дардини бир шоирнинг шеърлари билан ифода этди. Дард ва аламга тўла бу шеърнинг соҳиби бугун саройда, давранинг энг тўрида ўтирадиган киши, яъни Амир Темур ифодаси билан айтганда, унинг шеъри бошқа, ўзи бошқадир.

Мен атайлаб унинг исмини сўзламадим, чунки бундай зиёлиларни Ўзбекистонда ҳар қадамда учратиш мумкин. Президент девони таркибига назар солсангиз, саксон фоизи зиёлилардир. Президентнинг нутқларини, китобларини, дастурини, учрашувларини улар белгилайдилар. Ҳукуматнинг бошқа жуда кўп муҳим нутқларида ҳам таниқли зиёлиларни кўриш мумкин. Уларнинг романлари, қиссалари, шеърларида халқимизнинг оғир аҳволи ҳақида имоли сўз боради. Яъни улар халқ чекаётган изтироблар ҳақида халқнинг ўзига яширин шикоят қиладилар. Бу ерда уларнинг бошқа бир дунёлари бор. Ҳаётда эса ана шу изтироблардан кўз юмадилар, ўз манфаатларига зарар тегишидан чўчиб, бу изтиробларни кимларгадир андозалаб кўрсатадилар. Уларнинг кўпчилиги советлар даврида ҳам энг юқори поғоналарда ва давраларнинг тўрида эдилар. Улар шахси ва ижоди бошқа-бошқа бўлган ойдинлардир.

Бир қисм ойдинлар борки, эллик йил коммунизмни куйладилар ва бугун ҳам ҳукуматни мадҳ этмокдалар.Улардан шикоятчи эмасмиз. Чунки уларнинг кимликлари аниқ. Ҳамма уларнинг маддоҳлигини, ижодини, фикри, қобилиятини манфаатга сотганлигини яхши билади. Лекин иккиюзламачи ойдинларимиз энг катта фожеамиздир. Халқ уларни севади, шеърларини ёдлайди, романларига умид боғлайди, арзандларига уларнинг исмини беради, лекин бутун бало улардан келаётганини билмайди.

Сайёра Рашидовани яхши танийман. Истеъдодли олимадир. Шароф Рашидов ердан олиб осмонга, осмондан олиб ерга урилаётган пайтда Сайёра опа ва онаси Хурсанд ая биз журналистларнинг ҳузурига шикоят билан келишди: «Ҳатто уйимизни тортиб олишди», дея кўз ёши қилишди ва сиз ҳақиқатни ёзмаяпсиз, ҳақиқатдан қўрқаяпсиз, дейишди. Ўша журналистларнинг ёзганлари боис Сайёра опа кун ёруғига чикди. Бугун у Ўзбекистонда инсон ҳақлари бўйича бош мутасадди. Аммо ўнлаб, юзлаб ҳақлари поймол этилган ва ҳатто қамоқларда ўлдирилаётган инсонларнинг ҳаёт ҳақиқатидан кўз юммокда. Бугун Ўзбекистонда Сайёра Рашидова каби кеча зулм кўрган ва энди иқтидорда бўлган жуда кўп ойдинлар бор. Булар яна бир фожеамиз. Чунки табиб табиб эмас, бошидан ўтган табиб, дея бутун умидлар уларга боғланди ва охирида саробга айланди.

Учинчи бир тоифа ойдинларимиз булар газета, журнал ва нашриётларнинг бошида ўтирган инсонлардир. Бугун Ўзбекистонда цензура мавжудлиги ҳар томондан танқид қилинмокда. Қайси бир жиҳатдан ҳукумат цензура йўқ дер экан, ҳакдир. Чунки бугунги муҳаррирлар бор экан, цензурага эҳтиёж қолмайди. Фожеали томони шундаки, улар журналистлар ёзган жиддий танқидларни турли баҳоналар билан ғаладонда сақлайдилар. Президент «Сиз нега танқид ёзмаяпсиз?» дер экан, «ёлғон танқиднинг нима кераги бор, ҳаммаёқ мунаввар, олам гулистон», дейдилар. Зотан, шундай жавоб кутилишини яхши биладилар.

АЛ-ҚИССА: Бу миллатнинг бошига яхшилик келса ҳам, ёмонлик келса ҳам ойдинлардан келади. (1996 й.) “Ўзлигим” китобидан.

Тоғбой Абдураззоқ: Дилдаги гаплар

КИЗИМ СЕНГА АЙТЯБМАН, КЕЛИНИМ СЕН ЭШИТ
Билиб куй! Буни сенга атаб ёзябман. Чунки, энг якин дустим сенсан. Кизим, сенга айтябман келиним, сен эшит, деганларидек, бошкалар эшитса хам майли.Канчалик сухбатимиз сирли булмасин, бари-бир мендан аразлаган кунинг ракибларимга етказишинг мукаррар. Шу сабаб айтаманки, ичимдаги ашаддий душмоним хам сенсан.

Буни хаётнинг узи курсатиб турибди. Нима килишим керак? Ахир ким биландир сирлашишим керакку! Биласан, узок сир саклай олмайман. Акс холда юрагим ёрлиб кетади. Колверса, бирор янгиликка эга булган куним, осмондан тушгандай етиб келасан ёки кунгирок киласан.

Сенга кандай килиб гуллаб куйганимни узим хам билмай коламан.Мен кимни ёмонласам унга етказиб, уртамизга нифок солинган кунларни хам келтиргансан. Миллатдошлар уртасида хижолатда пушаймон булиб юрган кунларимни куп эслайман.

Мен сени тушунаман. Бу сенинг бурчинг! Вазифангни бажарябсан. МХХ билан алокаси бор, деб сен тугрингда гап таркатсам, исботла, деб ёкамдан ушлайсан. Чунки узингни мухолифат ичидаги кахрамон, деб курсатиб келасан. Менга эса барибир.

Ким нима деса деяверсин. МХХга корашли деса хам гашим келмайди. Аксинча, маза килиб кулиб оламан. Агар таклиф килишса хизмат хам килишим мумкин. МХХга хизмат килиш шарафли иш, агар хизматчи
миллат манфаатини уйлаб иш тутса. Хар бир инсонга Аллох фикрлаш кобилятини берган.

Яхши- ёмонни ажратиб олиш кийин эмас. Хар ким иймон олдида жавоб берса булди (агар у калбингда булса). Агар иймонинг булмаса “ол!” деса ташлайдиган ургатма итдан фаркинг йук. Унда сен буйрукка буйсинувчи робт, манкуртсан. Хайрли ишларни душмон ичида хам эхтиёткорлик билан бажариш мумкин. Факат эвазига яхшиликни Аллохдан кутган холда.

Эссимда, янги асрнинг бошлари эди. Шахарнинг шовкинли кучаларидан бирида бир нотаниш йигит мени четга торти-да, ковогини солган холда хужжатини курсатиб, “Мелицияданман, паспортингизни курсатинг, саколингиз бор экан, шухбадамиз, вахобий эмасмисиз? Каерликсиз? деганда аввалига гашим келиб, у билан сурушмокчи хам булдим. Лекин учашмай паспортни курсатиб куя колай дедим-да, мана, мени бу ерда танимаган киши йук, урток мелиционер!” дедим захархандалик билан. У эса адресингиз маьлум, керак булса уйингизни хам тинтув киламиз, деган гаплар билан гашимга тегди. Бу вокеликдан сунг кайфиятим бузилди. Кадримга ачиндим.

Кунглим тинчимай уйга кайтдим. Уйдаги китобларни тартибга солиб, айрим нолегал газета ва адабиётларни балодан хазар дея, яшириб куйдим. Эртасига ишдан кайтсам, кучада тупланган одамлар мен билан
саломлашиб, хол сурай бошладилар “тинчликми”, деб. Уйга кирсам МХХ ва мелисадан турт киши келишиб, кушнилар гувохлигида тинтув килишганини айтишди. Уйга кирганимда менга бош про курор Холматовнинг тинтув килиш хакидаги когозини курсатишди уйдагилар.

Улар хеч нарса тополмасдан факат битта ВВС радиосига ёзиб, жунатилмай колиб кетган эски бир хатни рукач килиб олиб кетишганини айтишди.

Мен паспортимни олиб ИИБга учраганимда Йулчибой исмли, узун буйли арикдан келган МХХ ходими уша топилган хатнинг узи вахобийликка далил хужжат, деб мени тергов килди. Яхшиямки газета ва китобларни яшириб куйганим. Акс холда каримов турмасида утирган булармидим. Мана куриб турибсан, “гашимга теккан” мелиса виждон ва иймон олдидаги уз вазифасини адо этганлигини. Мен уни танимайман. Унга яхшилик хам кила олмайман, чунки кулим юка. У мендан бирон нарса олиш умидида яхшилик килишни истамаган. Унинг урнида сен булсанг умирбод миннат остида яшашим мумкин эди.

Ривоятларга кораганда, Каримов Кирмдаги чумилиш хавзаларининг бирида тан курикчиларидан холи чумилаётиб, кутилмаганда сув гирдобига тортила бошлабди. Куркканидан “Куткаринглар!!!…” деб кичкирган экан, канайдир бир кишини рахми келиб, сувдан судраб олиб чикибди. Караса, Узбекистон призденти Каримов: Тила тилагингни! Канча олтин керак?!, Айт, , дуганда, холоскор ёлиниб айтган экан: Хеч нарсанг керак эмас, илтимос, хеч кимга айтмагин бу яхшилигимни, деб жавоб берган экан.

Биласан, мени МХХга корашли деса гашим келмайди. Чунки, тагим тоза. Хатто узимдан баттарини хам курдим. Оркасидан боравериб зериктирдим шекли, “…мен билан эхтиёт булиб гаплашинг, МХХга алокам бор.” деган гапни айтди. Кизик, МХХ ходимлари унга ухшаб хизматини ошкор этиб куркитадиган булса Узбекистоннинг холига вой! Эхтимол, яхши ниятда хушёрликка чакиргандир. Сабаби у ишлайдиган ер турли тоифадаги одамларнинг келиб кетадиган жойи. Хар-хил сузларни таркатиб, тош отишга урганиб колганга ухшаймиз.Бундай холат узбекчиликка хос нарса булиб куринябди кузимга баъзан.Узинга маълум, мухолифатни ягона бир душмон какшатиб келмокда. Нафакат мухолифатни, жамики мамлакатни…

Сен ва сафдошларинг туфайли мухолифат таркок . Улар ягона душмонга эмас, бир-бирига карши курашмокда. Айрим садокатли кишилар мени кечирсину мухолиф грухлар партия эмас, мафияга ухшайди. Менга нима, деб яшашим мумкин. Аммо бу манкуртликнинг белгиси. Шу сабаб ёнаман, куяман, нохакликка бефарк кораб тура олмйман. Бу менинг дардим!.. Эсингдами Андижон киргини? Ушанда биринчи булиб, дунёга жар солиб, матом тутганлар Бухоролик Юсуф Жума, хамда Дадахон хасан эди. Бу киргин
барот уйинда биронта партиянинг вакиллари келиб, халкни саклаб колишни хаёлига келтирмади. Аксинча, мен акромийлардан эмасман, давлат тугри килди, деб мазах килиб кулганлар хам бор. Хориждаги айрим сардорлар узрли албатта.Чунки улар узларининг ким эканлигини Ватанда юрган пайтда исботлашган. Паркент, Месхети турклар фожиаларида халк билан хамнафас турганлиги тарихий хакикат. Нега сикиласан, дейишинг мумкин. “Диссидент” шоир айтгандек:
Андижонлик сиқилаверар
Ичган чойин совишига хам.
“Сигин!” деса сигинаверар,
Хизбчилар ковушига хам.

Бир-бирини ковлайверади,
Каро ерга жойлайверади.
Дикир-дикир уйнайверади,
Автоматлар товушига хам…

Ха, биз шундаймиз, ким нима деса деяверсин! Бошга тушганни куз куради. Бизку уйнадик. Бошкалар уйнамасин!

Куриниб турибдики бу азадор, жафокаш халкни масхара килиб кулишдир. Бундай асар Ўзбекистон матбуоти учун ёзилса айни муддао булар эди. Бу айни злумкор кунглидаги гап. Уни мадх этиш. Ёвуз кудратини курсатиш. Андижонликлар автоматлар товушига “дикр-дикр” уйнаб, минглаб якинларини йукотди.

Акромийлар конун доирасидан чикмаган холда, киска вакт ичида минглаб одамларни уз атрофига бирлаштирди, ишсизларга иш берди. одамлар уртасидаги окибатни мустахкамлаш учун харакат килди.

Конун йули билан давлатдан хак хукукини талаб килдилар. Бунга жавобан каримов хукумати фитна уюштирди. Улар ноилож колиб, фитна тузогига илиндилар. Худди 1898 йил Май ойида руй берган Дукчи Эшон кузголонига ухшаб. Бу тарих сохифаларида коладиган озадлик курашининг бир куриниши.

“Хизбтчилар”га келсак уларнинг хайрихохлари Узбекистоннинг узида юз минглаб топилади.Минглаб кишилар эса каримов зулми остида турмаларда азоб чекмокда. Эмин Усмон, Шохрух, Журахон каби хакикий диссидентларни “хизбтчи”тамгаси остида турмада улдирдилар.Уларнинг “Ковуш”лари ер юзининг исталган жойида уз изини колдирмокдалар. Шу жумладан “диссидент” тугилиб усган Уш жахрида хам минглаб топилади.

Ватанга кайтамиз деябсан. Бориб хам келдинг, пойитахтимиз шахри азимда дам олиб. Сенга хеч ким, хеч нарса демади. Сен хам “улар”га “лом” демадинг. Куриниб турибдики сени уларга керагинг хам йук.

Бизга хам керагинг йук, лекин сенинг обруйингни сотиб фойдаланамиз. Узбекчилик, кимнинг туни чиройли куринса уша одам азиздир. Тугри, Ватанга кайтиш бу жамики мухожирларнинг мукаддас орзуси. Ватанда сен ва сенга ухшаган “диссидент”ларни кучок очиб кутиб оладиганлар бор.

Хатто мукофат хам олишинг мумкин килган хизматинга. Бизга йул булсин? Бизга ухшаш куримсиз кимсаларни куримсиз хизмат вакиллари кутиб турганлиги аник.

Шундай дустим, обруйли одамлар панасида яшаб юровер. Шолининг бахонасида курмак сув ичибди деганларидек, сен хам мухолифатга ухшайсан. Булиб хам диссидентсан. Сенга шон- шухрат керак. Менга эса Аллохнинг розилиги. Жамики хак йулда килаётган ишларимиздан Аллохнинг узи рози булсин! А…мин!!!
24 03 2008

Манба:"Туронзамин"

Нобел мукофотига лойиқ шоир Юсуф ЖУМА таржимаи ҳолидан

Ўзбек халқининг буюк шоири Юсуф Жумаев 1958 йил 19 январь куни Бухоро вилояти Қоракўл туман собиқ Максим Горький колхозида захматкаш деҳқон Оллоқул Жумаев оиласида туғилган.

1963 йилда 5 ёшида Қоракўл туманидаги 21 ўрта мактабнинг 1 синфига ўқишга боради.

1971 йилда 21-ўрта мактабнинг 8 синфини тугатиб, 22 мактабнинг 9 синфига ўқишга боради.

Юсуф Жумаев биринчи шеърини ҳам 8 синфда ўқувчилик даврида ёзган.

1973 йилда 10 синфини тугатиб Бухоро Давлат Педагогика институтига ўқишга киради. 1978 йилда олийгоҳдаги ўқишини тугатади.

Юсуф Жумаевда ватанпарварлик ҳисси ёшлигиданоқ кучли бўлиб, 1978 йилда Олийгоҳнинг 1 курсида ўқиётган вақтининг ўзидаёқ ўзи яшаётган Хирс қишлоғида Собиқ СССР даврида бунёд қилинган Пахтани дефолясия қилиш ва бошқа ишларда химакатларни сепиш учун яратилган Аэродромнинг йўқотилишини талаб қилиб Москвагача талаб билан чиқди.

У ўз мурожаатларида инсон ҳаёти ва Ўзбекистон экологияси учун хавфли бўлган аэродромни йўқотишни талаб қилган.

Бунинг натижасида Юсуф Жумаев ҳаётига собиқ СССР таъқиблари кириб кела бошлаган. Шундан кейин ҳаётида бир кун хам тинч ўтирган куни бўлмаган.

1983 йилда Юсуф Жумаевнинг биринчи китоби СССР даврида иқтисод қилинган қоғозлар ҳисобидан нашр қилинган.

Бу биринчи китоб “Ҳақиқатнинг олтин олмаси”, деб номланган эди.

1984 йилда “Юракдаги ханжар” номли китоби эълон қилинган.

Юсуф Жумаев 1989 йилда Ўзбекистон “Бирлик” халқ ҳаракатига қўшилиб, ўзининг собиқ СССРга қарши ёзилган шеърлари билан халқ орасида танилган. Юсуф Жумаев шеърлари ватанпарварлик ва халқпарварлик ғоялари билан суғорилган. Унинг шеърлари халқ дардига яқин бўлгани учун ҳам халқ орасида зудлик билан тарқаларди.

Юсуф Жумаев 1990 йилларга келиб халқ орасида ватанпарвар шоир сифатида танилади.

Юсуф Жумаев Ўзбекистон мустақиллиги эълон қилинганида у: СССРдан ажралдик, мустақил бўлишимизга йўл очилди, бироқ комунист жоҳил тахга ўтириб олди энди ҳеч қачон мустақил бўлолмаймиз, деб қайғурганди.

Юсуф Жумаев Каримов тахтга ўтирган кундан бошлаб унга қарши барча тинч йўллар билан, ўзининг ғоявий шеърлари билан курашиб келган.

1994 йилда Каримовнинг уйинчоғига айланган парламентга сайловлар ўтказилиши яқинлашиши муносабати билан Юсуф Жумаевнинг депутатликка номзодини қўйишдан хавотирланган Каримов ҳокимияти бир фоҳиша аёлга ўргатиб, фитна уюштириб Юсуф Жумаевни судга тортади. Судланган Юсуф Жумаев икки йил мажбурий хизмат жазосини олди. Ҳолбуки, фоҳиша аёлнинг ўргатилганини тан олиб айтган аудио касета ҳам судга тақдим қилинган эди.

2000 йилда Юсуф Жумаевни йўқотиш мақсадида диктатор Каримов ҳокимияти яна унга бошқа бир фоҳиша аёл орқали туҳмат уюштиртирди. Юсуф Жумаев етти ой мобайнида қочиб юришга мажбур бўлади. Етти ойдан кейин Каримовнинг амнитсия эълон қилиши натижасида Юсуф Жумаев жазодан қутулди.

Бироқ Каримов ҳокимияти шоирни йўқотиш фикридан ҳамон қайтмаган эди. 2001 йил 23 октиябрда Юсуф Жумаев Бухоро вилоятини Қоракўл туманидаги уйидан Бухоро вилоят МХХ томонидан ҳибсга олинади.

Унга Ўзбекистон жиноят кодексининг 159 моддаси билан жиноий иш қўзғатилади. Юсуф Жумаев Америка Қўшма Штатлари ҳукумати талаби билан 2001 йил 29 декабрь куни ҳибсдан озод қилинади. Юсуф Жумаевга Суд 3 йиллик озодликдан маҳрум қилиш жазосини бериб, шартли равишда қамоқдан озод қилади.

Ўзининг кураш йўлидан қайтмаган шоирни қамоқ тоблаган эди. У ҳатто қамоқдан ҳам ўзининг золим Каримов зулмига қарши бўлган шеърларини ёзиб олиб чиқди. Кураш йўлидан чекинишни хаёлига ҳам келтирмаган Юсуф Жумаев қамоқхона ҳақидаги маълумотларни бутун дунёга фош қилди. У ҳатто Бухоро МХХ бош терговчисининг унга қуйидаги нарсаларни ёзишинг керак деб битилган қўл ёзмасини ҳам олиб чиқди ва буни бутун дунёга эълон қилади.

2003 йил май ойида Европа банкининг Ўзбекистондаги анжумани ўтказилиши муносабати билан келган Банкнинг рахбари жаноб Ламьерга Ўзбекистондаги реал ҳақиқатни айтиб, “Дунёнинг энг катта турмаси бўлган Ўзбекистонга хуш келибсиз”, деган эди. Шундан кейин йиғин ўтказаётган Европа Банкининг рахбарларининг Ўзбекистон ҳақидаги фикри ўзгарган эди.

Юсуф Жумаев ва оила аъзолари 2004 йилда Қоракўл туман ҳокимияти олдида Президент Каримов ва унинг Бухородаги майда амалдорлари истеъфоси ҳамда, буюк ёзувчи Мамадали Махмудов ва унинг ўғли Бобур Маҳмудовнинг озод қилиниши талаб қилинган шиорлар билан пикетга чиқади. Уларга Қоракўл туманининг юзлаб фуқаролари келиб қўшилади.

2005 йил 13 май Андижон фожеаларидан кейин Юсуф Жумаев “Андижон туркумидан” номли бир туркум шеърларини эълон қилади.

Бундан кейин Каримов Юсуф Жумаевни жисмонан йўқотишга юзлаб маротаба ҳаракат қилади. Оила аъзоларига таъқиблар ўтказади. 2006 йил июнь ойида машинасини ағдариб, жисмонан йўқотишга ҳаракат қиладилар. Автоҳалокатдан бахтли тасодиф туфайли омон қолади.

2007 йил 25 июлда уюштирилган тухмат билан Юсуф Жумаевнинг ўғли Машраб ҳибсга олинади. Ҳеч қандай айбни қўйиб исбот қила олмаганларидан кейин 14 август куни ҳибсдан озод қилинади.

2007 йил сентябрь ойида Юсуф Жумаевни жисмонан йўқотиш учун қотил ёллайдилар. Бироқ ёлланган кимса Юсуф Жумаевга бор ҳақиқатни айтиб беради. Бу фитна ҳам амалга ошмай қолади.

2007 йил 4 октиябрь куни Ўзбекистон Либераллар демократик партияси Ислом Каримов номзодини президентликка қўйгач, 5 октиябрь куни Юсуф Жумаев Либераллар демократик партиясини Ўз ЖКнинг 159 моддаси билан айблаб Судга беради.

Декабрь ойидан бошлаб диктатор Каримов истеъфоси талаб қилиб, Пикет ўтказишга рухсат сўраб Қоракўл туман ҳокимияти ва Қоракўл туман Прокуратурасига ариза билан мурожаат қилади.

Шундан кейин Юсуф Жумаевнинг ҳаётидан ўрин олган кундалик таъқиблар кундан кунга кучаяди.

2007 йил 6 ноябрь куни Юсуф Жумаевнинг турмуш ўртоғи Гулнора Олтиевага Бухоро вилоят МХХ томондан Ўз ЖКнинг 159 моддаси билан жиноят иши очилади.

2007 йил 4 декабрь куни Қоракўл туман ИИБ ходимлари шоир Юсуф Жумаевнинг ўғли Машрабни уйдирма айб билан иккинчи маротаба яна ҳибсга олади. Шунча таъқибларда ҳам ортга чекинмаган Юсуф Жумаев диктатор Каримов истеъфосини талаб қилиб пикет ўтказишни бошлайди.

2007 йил 10 декабрь куни Пикет кўча юришига айлантирилади. Юсуф Жумаев ва унинг икки ўғли Бобур ва Қодирийлар Юсуф Жумаевнинг “Нексиа” русумли машинасида Каримов истеъфоси талаб қилинган плакатларни ёпиштириб олиб Бухоро вилоятининг учта туманида-Олот, Қоракўл ва Жондор туманларида кўча юришлари ўтказадилар.

2007 йил 10 декабрь куни кечқурун Юсуф Жумаевнинг уйига ИИБ, МХХ ва махсус қўшинлар ташланиб ўраб олинган уй ўққа тутилади. Бахтли тасодиф туфайли Юсуф Жумаев ва унинг оила аъзолари тирик қочиб қутулишга муваффақ бўладилар.

2007 йил 17 декабрь куни таъқиблардан қочиб келган Юсуф Жумаев унинг ўғли Бобурни Тошкент вилоятининг Янги йўл туманида Президент Хавфсизлик Хизмати ходимлари қўлга олади.

Ҳозирги кунда шоир Юсуф Жумаев ва унинг икки ўғли (Машраб ва Бобур) ҳибсда.

Хотини ва яна икки нафар ўғли қидирувда қочиб юришга мажбур бўлмоқда. Ҳозирда унинг бутун оиласи парокандаликда, бутун мол мулки тортиб олинган.

Шунча таъқибу таъзиқлардан кейин орқага заррача ҳам жилмаган Юсуф Жумаевни бу йўлга нима ундаган бўлиши мумкин деган савол туғилади.

Дарҳиқиқат ўзига яраша мол мулки бўлган Юсуф Жумаевга иқтисодий тарафдан ҳамма нарса етарли эди. Юсуф Жумаевга халқнинг иқтисодий аҳволи оғирлиги, жаннатмакон ватани Ўзбекистоннинг изолясияда қолаётгани ёқмаган эди. Юсуф Жумаев бутун халққа сиёсий ва иқтисодий эркинликлар берилишининг тарафдори эди. У ўз халқи ва Ватанининг эркинлиги учун ҳаётини, ҳаттоки ҳаётидан севимлироқ бўлган оила аъзоларининг тақдирини ҳам гаровга қўйди.

Юсуф Жумаевни битта орзу Ватан ва халқ озодлиги курашга чорлаган бўлса, шу орзу уни кураш йўлида сақлаб турибди. Бундан кейин ҳам у Ватан ва халқ озодлиги йўлида улкан хизматлар қилади деган умиддамиз.

ДЎК хазинасидан.

Жаҳонгир МАМАТОВ: Ўзгармаган дунё

ТАРИХНИ МИЛЛАТНИНГ ҚОНИ БИЛАН РЕТУШ ҚИЛАЁТГАНЛАР

Газетачилар РЕТУШ калимасини кўп ишлатадилар.

Туш яъни Ҳинд сиёҳи билан расмларнинг муҳим нуқталарини қайта бўяш ишига ретуш дейилади. Бу йўл билан фото тасвирдаги одамнинг қошини қалин, лабини дўрри ва ёки ўзини суратдан бутунлай йўқотиб юбориш мумкин.

Нью- Йоркда чиққан ва муаллифи Давид Кинг бўлган “Йўқолган комиссар”лар деб номланган албом-китобда Ленин ҳамда Сталин даврида юқори лавозимдаги шахслар нафақат ҳаётдан, балки “доҳий”лари билан ёнма-ён тушган суратлардан қандай йўқотиб юборилганлари кўз олдингизга келтирилади.

Китобнинг муқоваси унинг бутун моҳиятини англатиб беради. “Коммунистбошилар” Антипов, Сталин , Киров, Шверник биргаликда тушган суратлари. Матбуотда дастлаб эълон қилинган бу суратдан иккинчи марта нашр этилишида Антипов ғойиб бўлган.

Учинчи марта эълон қилинган айни суратда Сталиннинг ёнида фақат Киров қолган ва бу сурат кейинги марта Киров ҳам ретуш қилингани ҳолда чиққан. Сталиннинг бир ўзи савлат тўкиб турибди.

Худди ана шундай манзарани Ленин билан бирга суратга тушган сафдошлари тақдири мисолида ҳам кўрсатиб берилган. Отилган, дом-дараксиз йўқотилган комиссарларни расмлардан ўчириш Совет режимининг оддий одати бўлган. Аммо энг диққатни тортадигани китобдаги расмларнинг аксар қисми Ўзбекистон билан боғлиқ эканлигидир.

Гап шундаки бундай ретушбозликда Ўзбекистон ўша пайтда ҳам пешқадам бўлган экан. Китобнинг “Ўзбекистон 10 ёшда” деб номланган бўлимида Файзулла Хўжаев, Акмал Икромов ва бошқалар ҳаётда қандай йўқотилган бўлсалар тасвирлардан ҳам худди шундай ғойиб бўлганлари тилсиз фотосуратлар гувоҳлигида кўз олдингизга келтирилади.

Яна бир диққатли нарса эса, Ленинга биринчи орденни Хоразм республикаси бергани каби унинг портретини илк бор гиламга тушириш ҳам Туркистонда “кашф” қилингани экан.

Бу анъана бугунга қадар яшаётгани эса яна ҳам қизиқдир. Ўзбекистон тарихидан тортиб, Ўзбекистон энциклопедиясига қадар очиб варақласангиз 1990 йиллар бошидаги тарих ретуш қилиб юборилганини кўрасиз.

Расмларда эса Ислом Каримовнинг ёнидан дастлаб Шукрулла Мирсаидов ғойиб бўлган бўлса, кейин Мирзаолим Иброҳимов, Адҳам Фозилбеков, Пўлат Абдураҳмонов, Шавкат Йўлдошев, Раҳим Ражабов ва бошқа казо-казолар ретуш қилинганларини кўрасиз.

Мустақиллик кунларида президент бир ёш қизалоқни кўтариб расмга тушиши ҳам Ўзбекистонда анъанага айланган. Бу ҳам янгилик эмас экан. Китобда Сталиннинг байрам кунлари ёш қизалоқни кўтариб тушган расми келтирилган ва бир кун келиб бу расм ҳам ретуш қилингани айтилади.

Ҳа, бу Ленин ва Сталиндан қолган “ўлмас” мероснинг бир бўлаги, холос.

“Йўқолган комиссарлар” китобида яна бир фалсафий нуқта бор. Сталин билан бирга суратга тушган одамлар тасвирлардан бир-бир ғойиб бўлиб қолаверадилар ва барча расмларда Сталин якка ўзи савлат тўкиб кўзга ташланаверади. Бу диктатуранинг бирламчи белгиси.

Шу кунларда Ўзбекистонда кланлар бор, ҳамма гап самарқандликлар, фарғоналиклар ва тошкентликлар ўртасидаги тортишувда, деб жар солаётганлар диктатуранинг ана шу асосий рамзини билмайдилар, деб ўйлайсизми? Жуда яхши биладилар. Аммо уларнинг бир қисми Каримовнинг зулмини шу йўл билан оқласа, иккинчи қисми Туркистонни парчалаб, чегараларни портловчи нуқтага айлантирилишини ёпиб юбормоқчилар.

Турондан Туркистонга, Туркистондан мустақил давлатчаларга ва энди самарқанликлар, фарғоналиклар ва тошкентликларга бўлиш тарафдорларининг иши бу. Бўл, парчала ва бошқар- уларнинг мақсади шу! Зиёлилар ҳам бу араванинг ортидан югуриб кетаётганлари эса энг катта фожеадир.

Мавзуга қайтадиган бўлсак, бу мақолага боис бўлган китоб охирида Сталиннинг тобутда ётган расми келтирилади ва рамзий хулоса қилинади. Яъни у дунёга устун бўлиб қололмади.

Минг афсуски, бу фалсафадан хулоса чиқариш осон иш эмас экан, акс тақдирда бугун Каримов, Туркманбоши, Лукашенко… лар зулми, тарихни миллатнинг қони билан ретуш қилиш давом этмаган бўларди!

(Вашингтон, 17 январ, 2003 йил).

ХАТОЛАР

Наврўз байрами арафасида бир нечта хатлар олдим.Уларнинг мазмуни деярли бир хил гўё , лекин мақсадлар турлича назаримда.

Турлича деганимнинг сабаби шундаки ҳамма бир хилда муборакбод этган эсада лекин қандайдир ўзининг юритаётган советча ғояларини илгари суришга интилиш бор.

Масалан, мен ёзаётганларимни ўқувчиларга:"мана бу чизгиларимни ўқинг" дея унинг бунга ҳоҳиши борми ёки йўқ тиқиштирмайман.Чунки фикрларим кимнидир қизиқтирса ўзи топиб ўқийди.Аксинча бўлса унга ҳар қанча тиқиштирмайин у афтини буриштириши мумкин.Бу унинг ихтиёри.

Менга келаётган айрим хатларда эса "мана буни ўқинг" дегандай буйруқомуз кўрсатмалар бор.

Хафа бўлманг, узр, лекин мен нега сиз юборган менга маъқул ё номақул номани ўқишим керак, деган савол туғилади-да.Тўғри эмасми?Сиз айтсангиз ҳам, айтмасангиз ҳам ўша мавзу мени қизиқтирса ўзим топиб ўқийманку , шундай эмасми?

Ҳа, айтганча хатолар дедим сўзим бошида.Мана шу ўзимизнинг фикримизни кимларгадир тиқиштириб ўтказиш ҳам катта хатоларимиздан бири менингча.

Ким нимани тиқиштирмоқчи аниқ айтмаганимдан бошқа биродарлар ҳайрон бўлишмасин.Айримларнинг аллақаёқдан олган бир парча хабарларини менинг хабарим дея тарқатаётганлар ҳақида айтаяпман.Ким экан ўша дея қисталанг этманг.Чунки улар ҳақида сўз айтавериб чарчаганман.Улар борлиқни борлигича англамайдиганлар.Фақат бир ўтинчим бор.Ўша "қисталангчи" ларга илтимосим бор:ўзингизники эмас аввало, қолаверса ўзингизники бўлганда ҳам фикрингизни ўртага ташладингизми, керак бўлса уни топиб ўрганишади, минг кишининг манзилига жўнатиш шарт эмас.

Бу борада гап айтаман дейилса гап кўп.Нима бўлганда ҳам сиз каби даққилар дастидан ( хат жўнатганни назарда тутаяпман ) жамият таназзули тобора чуқурлашиб бормоқда.Хат жўнатган аниқ, лекин унинг мақсади тушунуксиз.Агар у ўша сиз айтаётган хат мактуби мен, нега очиқ ёзмайсиз деб мурожаат этса унда номини айтишга мажбур бўламиз албатта.

Сиз каби "пропагандистлар" тугамас экан ўзбек ўзлигини англашига билмадим яна қанча қовун пишиғи бор экан.

Ризо Обид

Алишер Юсуфжон ўғли:Қароқчи ҳукумат ерлармиз ва уйлармизни ўз ҳисобига ўтказди

Мен букун Қоракўлга телефон қилиб у ердан бизнинг оилага тегишли бўлган фермер хўжаликлар ерлари ва уйларимизни тортиб олинганини эшитдим. Тортиб олинган ерлар ва уйлар Қоракўл туман ҳокимияти захираси ҳисобига ўтказилган.

Ҳолбуки, ерлар ва уйларни бизнинг оиламиз вакиллари иштирокисиз тортиб олишга Ўзбекистон хукуматининг мутлоқо ҳаққи йўқ эди. Бизнинг оиламизга тегишли бўлган фермер хўжаликлар ҳар йили муттасил ўз режаларини ортиғи билан бажариб келган. Бу майдонларда одамларга моллар боқдириш учун имконият яратиб берилган. Қаровсиз қолган бугдойзорлар ва тутзорлар хонавайрон қилинган. Шунга қарамай ҳозирги кунда ҳам ўттиз гектарга яқин ғалла майдонларимиз республикадаги энг яхши ғалла майдонлари экан.

Агар диктатор хокимияти бизга тўсқинлик қилмаганида букун 21 март куни дадам Юсуф Жумаев ҳар йилгидек пахта чигитини хам республикада биринчи бўлиб экиб бўлган бўлардилар. 2007 йил 21 март куни дадам Республикада биринчи бўлиб пахта майдонларига чигит экиб бўлгандилар ва бу чигитлардан ўзлари яратган янги техналогия бўйича 40 центенердан ортиқ ҳосил олиб режани Ўзбекистонда биринчилардан бўлиб ортиғи бажардилар. 2007 йил пахта ҳосилидан кўрилган миллионлаб даромад ҳам диктатор ҳокимияти томондан толон тарож қилинди. Пуллар бизнинг бошқа шахсий мулкларимиз қатори ўзлаштириб олинган.

Каримовнинг жаллодлари ҳеч қандай қонунга бўйсунмаган ҳолда Бизга нисбатан толончиликни давом қилдирмоқда. Букунга келиб яна фермер хўжалигимиз ерларини ва уйларимизни ҳокимият захираси ҳисобига ўтказган. Ўз номини айтмасликни сўраган бизга алоқадор Қоракўл туман ҳокимияти вакилининг айтишига қараганда ерлар ва уйларни ҳокимият захирасига ўтказиш учун қарор чиқарган Қоракўл туман ҳокими Матлуб Нуъмонов бу ишлар шахсан Каримовнинг кўрсатмаси билан бўлаётганини айтган. Яқин кунларда ерлар ва уйлар бизга қарши СНБга малайлик қилган ва дадамни ушлашда ёрдам берган сотқинлар ўртасида тақсимланар экан.

Бир неча асрлардан буён сотқинлар мукофотланиб келмоқда, ҳозир ҳам мукофотланмоқда. Биз эса душманлардан ҳам олдинроқ сотқинлар жазоланадиган кунлар ҳам келишини Наврўз кунида тилаб қоламиз.

"И-и встали!" ёки Наврўз томошасидан репортаж

Бир куни аввал хаммамизга, кимга иш хонада, кимга бошка хоналарда, кимга вообще бир жойларда шодиёнага кириш имконини берувчи таклифнома таркатар чоги жиддий оголантириб утишди, «соат 06:30, максимум 07:00да уже ушатда булинг хупми? Кеч колган хам, келмаган хам урганилади, так что каранг»… Узбекка, айникса бугунги кундан бирам бахтиёр яшаётганига, бу гап фарз мисол.

Эрталабгача ухламадик, билиб буладими, тагин ухлаб колиб, кеч колсанг Набиевлари куп давлатда нак уласан. Соат миллари олти яримни курсатган пайт уже Тошкент кучалари буйлаб енгил машинада учиб борардик, кимсан Навруз томошасига… Эснаб-эснаб, майдон олдига етиб келдик. Машина анча вакт каёкка тухташни билмай довдиради, зеро каёкка йуналмайлик кузлари олайиб кетганча хуштак пуфлаётганларга дуч келавердик.

«Э-э, онангни, каёкка кевоссан … ут аёкка», сизларга хам байрам муборак, деб ишора килинган томонни кидирганча майдондан нари кетдик. Хув бир жойга борганда хайдовчи машинани тухтатдида, «пулингиз хам керак эмас, ака аммо эрталабдан анча яхши гапларга дучор килдиларинг», дедию хафа булиб кетворди. Э-э, содда-я, ахир бутун Узбекистон «онагинангни» остида бошкарилиб, уша садолар остида яшаб келадию…

Майдонга кайтдик, ковоклари шишиб кетган миршаблар бизни ургана бошлади, паспортлар курилди, таклифнома текширилди, яъни хидлаб куришди. Бир бурчини тишлаб чайнаб куришди, сунгра эса бир бирига караб секин бош силкишди. Яъни свой. Кейин чунтакларни куришди, костюмни силаб сийпашди, шимни, оркани сийпар чоги сал безовталанган эдим, сразу афтлари жиддийлашди, «тинчлими ока, нега хавотирланвоссиз?»…

Курикдан утиб ун йигирма кадам юрган эдик кейингисига дуч келдик. Яна уша-уша текширув, силаб сийпашлар… Президент деъвонидагилар нима сабабдан курикчиларга узгача мехр билан караб, мана бундай томошаларни жондан яхши куришини сездим. Ахир бошка каерда яна бу кадар бемалол силатиш мумкин… астагфируллох.

Сахна атрофида тунги совукдан анча музлаб колган пластмасса уриндиклар сари юрдик. Бир махал олдимиздан костюм кийган, кулокларидан аллакандай симлар куриниб турган йигит пайдо булди. «Та-ак, кто такие?», таклифномани узатдик, «хм-хм, хув анави уриндикларга утирасила, доим кузила манда булсин хупми, румолчалар булса сразу олволинглар. Томоша пайтида чумчакка кул тикиш мумкин эмас, кулсиз коласила хэ-хэ», дедида костюмларимиз ва шимларимиз чунтакларини тугнагич билан ёпиб куйди.

Ха, айтганча, одатда бундай томошаларга вазирлар, хокимлар, президент деъвонидаги гуёки маслахатчилар, хотинлари, кизлари ва хатто кушимча хонимчаларини хам олгач келишади. Энг кизиги ай нан аёллар текширувдан утар пайт астойдил силанади. Ахир курикчилар хам одам, катталарга карашли аёллар узгача буладида… Баъзи курикчилар берилиб кетиб, халиги «чий-чий» деб овоз чикарувчи калтакчаларини чунонам ишлатишворади-е… хай майли, у ёгини айтмай куяколай…

Хуллас курсатилган жойга утирдик, сал наримизда кизарибгина утирган кизлар, пичир пичир килиб, бир нималарни гаплашишарди, «ваще ёмон экан анависи, ишкаб ташади», деди биттаси, «э-э гапирма, кузларини лук килиб билганини килди расво», деди иккинчиси, учинчиси эса, нукул ута кичик юбкасини пастга торткиларди, натижада паст ёпилгани сари теппа…

Соат 08:00да каторлар деярли тулди. Кимдир мудрай бошлади, кимдир уффлади, кимдир оёкларини безовта силкитишга тушди… Биз шеригим билан кулимизга олволганимиз румолчамизни чунонам бураб ташлабмизки… бекорчилик-да… Бир одам хар он-хар онда соатига карайверди, у ёк-бу ёкка аланглайверди, кейин урнидан туриб, сал сакрагандай булдида, кайтиб утирди… Натижада уни четга олиб чикишдию, кайтиб куринмади. Шурлик…

Соат 10:10 да четки уриндикларда утирган костюмли барзанги йигитлар сакраб уринларидан турдида, «И-и, встали, быстро-быстро», деб колди. Сакраб урнимиздан турдик, карсак чалишга тушдик. Эх-ха узлари келибдилар-ку. Кулларини куксига куйиб ковоклари остидан бош силкиб куйдида, жойига утирди. «Сели, быстро!», деган даъват янгради, шартта утириб олдик. Карнайдан «Суз Узбекистон республикаси президенти Ислом Каримовга», деб эълон килинди. «Встали!!!», карсак чалиб турдик, «Сели!!!» утирдик. Нуткни бошладилар…

Уша-уша одатий сузлар, одатий олиб кочишлар, ёшлар хакида гапирди. «Фарзандларим» деди, беихтиёр кулиб юбордим «Татьяна опа мать героиня булиб кетсин-э», деган хаёлда. Кулишга кулдиму, кейин музлаб колдим. Анави чеккада утирган барзанги менга караб турган экан. «Култ» этиб ютунганимни хатто президент хам эиштди-ёв, хар калай биз томонга ковоклари остидан караб куйдию.

Энг кизиги Наврузнинг накадар эзгу байрамлиги, душманлар бир-бирларини кечирмоги лозимлигини айтардию, аммо чунонам афтлари буришган, ковоклари осилган холда эди. Худди хокимлар, депутатлар, вазирлар сингари. Нутк тугади, «Встали!!!», карсак чалиб турдик, «Сели!!!» утирдик. Мусика бошланди. Кейинги вокеаларни шархлашдан олдин, бир нарсани эслатиб утсам.

Таклифномалар таркатилар чоги атайлабдан аёлларга, олиб келинажак киз фарзандларга, ва хатто эркакларга ракс тушиш шартлиги уктирилди. Мен ундай махоратим йуклигини айтган эдим, секингина кулогимга, «керак булса бир кечада ургатиб куйишлари мумкин, так что индамасдан айтганни килинг, жуда булмаса кулларни икки ёнга ташлаб, оёкларни лапанглатиб турсангиз хам булади», дейишди. Гап йук, унака намойишларга устамизу…

Яна майдонга кайтамиз. Куй кушиклар бошланди, «И-и встали, дружно пляшим, быстро-быстро!!!», деган даъват янграши билан, мундай карасам хамма уйнай бошладию. Вой депутатларнинг уйнаганини айтмайсизми, коринлар юзларининг ярмигача кутарилиб, тагин пастга кайтади денг. Ширмойдек юзлари кизариб кетган, нафас олишлар тезлашган, кизлари-ку, ничего, тор шимлари, киндиклари очик куйлакчалари билан бирам уйнашди, корин лапанглатиш санъати зурлигини айтмасизми, бир муддат анави курикчи йигитлар кизлар билан чалгиб колганди, шарт утириб дам олволдик.

Бир махал яна «все танцуем, хлопаем в ладоши!! Где смех, где улыбка онангни, быстро нах…» деган даъватлар эшитилди. Карасам, хамма жилмайган, хамма карса�